Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nca yürütülecek olan yönetmelik, Resmi Gazete’de 18 Haziran 2022’de yayımlanmış ve yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Yönetmeliğin amacı, kapsamı, dayanağı ve önemli düzenlemelerine ilişkin özet bilgi aşağıda sunulmuştur:
Bu Yönetmeliğin amacı; kamuya açık karayoluyla yapılacak tehlikeli madde taşımacılığı faaliyetlerinin; insan sağlığına, diğer canlı varlıklara ve çevreye zarar vermeden güvenli, emniyetli ve düzenli bir şekilde yürütülmesi amacıyla bu faaliyetlerde alıcı, boşaltan, paketleyen, yükleyen, dolduran, gönderen, tank konteyner/portatif tank işletmecisi ile taşımacı olarak yer alanların, tehlikeli madde güvenlik danışmanlarının, tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı kuruluşlarının ve tehlikeli maddeleri taşıyan taşıt sürücülerinin sorumluluk ve yükümlülüklerine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.
Yönetmelik karayolu ile yapılan tehlikeli madde taşımacılığı zincirinde yer alan; alıcıları, boşaltanları, gönderenleri, dolduranları, paketleyenleri, yükleyenleri, tank-konteyner/portatif tank işletmecileri, taşımacıları ve taşıt sürücülerini kapsar. Ek olarak ülke içinde yabancı plaka ile yapılan uluslararası tehlikeli madde taşımasını da kapsar. Yönetmelik TSK, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik kurumlarını ve savaş hali durumlarını kapsamaz.
Yönetmelik dayanağı, Karayolu Taşıma Kanunu, Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Avrupa Anlaşmasına Katılmamızın Uygun Bulunduğuna Dair Kanunla taraf olduğumuz Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Anlaşma (ADR) ve yönetmelikte yazan CBK madde hükümleri gösterilmiştir.
Tehlikeli madde tanımı olarak https://adrbook.com/tr/2017/ADR/3.2.1 adresinde belirtilen niteliklere sahip maddeler ve sınıflandırma yöntemleri dikkate alınır.
Yönetmeliğin ikinci bölümünde, 5 ve 6.maddelerinde taşımacılık faaliyetine ilişkin detaylı düzenlemeler ve niteliklerine göre ADR ve taşıt uygunluk belgelerinin zorunlu olduğu araçlar belirtilmiştir.
Yönetmeliğin üçüncü bölümünde 7 ve 8.maddelerinde “Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi” (TMFB) alma zorunluluğuna sahip unsurlar sırasıyla belirtilmiş olup ilgili maddeye bağlı olarak bu faaliyetleri gerçekleştirenlerin birkaç istisnası hariç “Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanlığı Hizmeti Alma Zorunluluğu” vardır. Buna göre, Yönetmelik 7. madde hükümlerine göre TMFB alan işletmelerden;
a) Sadece “Taşımacı” faaliyet konulu TMFB’ye sahip olup, taşıma yetki belgesine kayıtlı taşıtlarının toplam asgari kapasitesi elli tonun altında olan işletmeler,
b) Sadece “Alıcı” ve/veya “Tank konteyner/portatif tank işletmecisi” faaliyet konulu TMFB’ye sahip işletmeler,
c) (a) veya (b) bendi kapsamında olan ve bu bentlerde belirtilen faaliyet konularının kombinasyonuna sahip olan işletmeler;
haricinde kalan işletmeler, tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı hizmeti almak zorundadır.
Yönetmeliğin 9.maddesinde “Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi” alacak olan işletmelerin sahip olması gereken belgeler ve ilgili belgeyi almak için başvurunun nasıl yapılacağı belirtilmiştir.
Yönetmeliğin 10.maddesinde “Tehlikeli Madde Faaliyet Tespit Raporu” düzenlenmiş olup maddede bu raporun (Ek-3) e-Devlet üzerinden de düzenlenebileceği ifade edilmiştir. Yönetmelik Ek-3’te yer alan iştigal türünün belirtilmesi zorunludur.
Yönetmeliğin 11.maddesinde “Tehlikeli Madde Faaliyet Belgesi” faaliyet konusunun devri düzenlenmiş olup devir işlemleri e-Devlet üzerinden olabileceği gibi yönetmelikteki Ek-5’te yer alan formata uygun olarak hazırlanmış devir sözleşmesinin aslının veya noter onaylı bir suretinin ilgili bölge müdürlüğüne ibrazı yolu ile de yapılabilir. Devralınan faaliyet konusu üçüncü bir tarafa devredilemez.
Yönetmeliğin 12.maddesinde belirtildiği üzere TMFB sahibinin, TMFB’nin geçerlilik süresinin bitim tarihinin doksan gün öncesinden itibaren; Ek-1’de yer alan başvuru dilekçesi ve Ek-2’de yer alan başvuru formu ile birlikte 9. maddede istenilen belgelerden değişikliğe uğrayan veya geçerliliğini kaybedenler için bu belgelerin yenileri ile ilgili bölge müdürlüğüne yazılı olarak müracaat etmek suretiyle TMFB’sinin geçerlilik süresinin bitim tarihinden önce TMFB’sini yeniletmesi esastır.
Yukarıda belirtilen eklere ulaşmak için tıklayınız:
https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/06/20220618-8-1.pdf
Bu yenilemede ücret ödenmesi esas olup doksan günlük süre içerisinde müracaat edilmemesi veya müracaat edildiği halde eksik bilgi ve belge nedeniyle yenileme şartlarının yerine getirilmemesi hallerinde TMFB, doksan günün sonunda geçersiz hale gelir. İşletme sahipleri e-Devlet üzerinden yenileme işlemlerini gerçekleştirebilirler.
TMFB’nin ücreti 1.551 (binbeşyüzellibir) Türk Lirası’dır. Yönetmelik madde 14’te ücrete dair diğer hususlar da belirtilmiştir.
Yönetmeliğin 15.maddesi TMFB’de genel yasaklar, devir, bölünme ve birleşme işlemleri düzenlenmiştir. Bu maddede işletme sahibinin ölümü halinde kanuni mirasçılarının gidecekleri yol gösterilmiştir.
Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla TMFB alma zorunluluğunun ortadan kalktığını değerlendiren ya da TMFB alma zorunluluğu herhangi bir sebeple ortadan kalkan ve bu madde kapsamında ilgili TMFB’sini iptal ettirmeyen işletme, bu Yönetmelik hükümlerinin yerine getirilmesinden sorumludur. Yönetmelik madde 16’da önemli bir husus olan TMFB iptali ve durdurması düzenlenmiştir.
Bu Yönetmelik kapsamında bölge müdürlüklerince yapılacak tüm iş ve işlemler (belge düzenleme, belgelerin iptali, belgelerin devri ve benzeri), Bakanlıkça oluşturulan U-Net Otomasyon Sistemi üzerinden yapılır.
Yönetmelikte 4.bölümde 18 ve 27.maddeler arasında gönderenin, yükleyenin, paketleyenin, dolduranın, taşımacının, taşıt sürücüsünün ve taşıtta bulunan diğer görevlilerin, alıcının, boşaltanın, tank-konteyner/portatif tank işletmecisinin yükümlülükleri ve diğer yükümlülükler düzenlenmiştir.
Yönetmelik madde 28 kapsamında bakanlık, tehlikeli madde özelliği ihtiva eden yeni ürünlerin, araştırma, geliştirme, kalite kontrolü, UN numarası alma ve ADR’nin ilgili bölümüne dâhil edilme sürecindeki taşımalarına, teknik gelişmelere bağlı olarak yurt içi taşımacılık faaliyetinde kullanılmak üzere yeni tasarlanan taşıma birimlerinin test etme aşamasındaki kullanımına, ADR kapsamında taşınması yasak olan maddelerin talep edilmesi halinde taşınmasına ADR ve bu Yönetmelik hükümleri ile ilgili muafiyet ve/veya özel izin verebilir. Maddenin diğer fıkralarında muafiyet ve izinle ilgili detaylar yer almaktadır.
Özel kurallar olarak ifade edilen kısımda ise “Tehlikeli maddeleri taşıyan taşıtların Türk Boğazları Bölgesindeki köprüleri ve tüp geçitleri kullanımı ve karayolları üzerindeki tünellerin tünel kategorilerinin ADR’ye uygun olarak belirlenmesi, işaretlenmesi ve bu tünellerden tehlikeli madde taşıyan taşıtların geçişleri ile ilgili usul ve esaslar; İdarenin ve ilgili valiliklerin görüşü alınmak kaydı ile Karayolları Genel Müdürlüğünce belirlenir.”
Bu yönetmelik kapsamında yer alan faaliyetler bakanlık denetimine tabidir. Bu denetimin yanı sıra 655 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28’inci maddesine göre yetkilendirilen kurum veya kuruluş personeli aracılığı ile de yapar veya yaptırır.
Bu yönetmelik kapsamında, madde 38’de tehlikeli madde faaliyetinde bulunanlara yönelik yapılacak yol kenarı ve işletme denetimlerinde, ihlallere 655 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28’inci maddesine göre idari para cezası uygulanır. Para cezasının uygulanacağı haller 38.maddede sayılmıştır.
Tehlikeli madde taşıyan bir karayolu taşıtının, taşıma zinciri içinde kalkış ve varış noktaları arasında denizyolu, iç suyolu veya demiryolunu kullanması halinde; taşımacı kısmen kullandığı diğer taşıma modlarının tehlikeli madde taşımacılığı mevzuatına uymak zorundadır.
24.4.2019 tarihli ve 30754 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır. Yürürlükten kaldırılan yönetmeliğe yapılan atıflar, yayımlanan bu yeni Yönetmeliğe yapılmış sayılacaktır.
Son olarak GEÇİCİ MADDE 1’e göre, Yönetmeliğin;
i. 6.maddenin 8.fıkra hükmü 1/7/2022 tarihine kadar uygulanmaz. Söz konusu madde şöyledir : “(8) Bakanlık veya Bakanlığın yetkilendirdiği kuruluştan, 1/7/2021 tarihine kadar Taşıt Durum Tespit Belgesi alınmış ancak bu belgesi ADR/Taşıt Uygunluk Belgesine çevrilmemiş olan taşıtlar, tehlikeli madde taşımacılık faaliyetinde kullanılamaz.”
ii. 7. maddenin 9. fıkrası [“(9) Bu Yönetmelik kapsamında; TMFB’si olan ancak tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı hizmeti alma zorunluluğu bulunmayan işletmeler, tehlikeli maddelerin taşınmasında yer alan çalışanlarına, sorumluluk vermeden önce ADR Bölüm 1.3 kapsamındaki eğitimleri aldırmak ve bu eğitimlere ilişkin kayıtları güncel olarak tutmaktan sorumludur. ADR Bölüm 1.3 kapsamında bu işletmelere verilecek eğitimlere ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir”] ile 27.maddenin 2.fıkra hükümleri [“(2) TMFB’si olan ancak tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı hizmeti alma zorunluluğu bulunmayan işletmeler, birinci fıkranın (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen hususların yerine getirilmesinden doğrudan sorumludur.”] 1.7.2023 tarihine kadar uygulanmaz.
Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik